Bão Dora 2023: Cơn cuồng phong cấp 4 xuyên Thái Bình Dương và thảm họa Maui
Bão Dora năm 2023 bắt nguồn từ một sóng nhiệt đới đi qua Đại Tây Dương và biển Caribbean trước khi phát triển thành bão mạnh tại Đông Thái Bình Dương. Ngày 6 tháng 8 năm 2023, Dora đạt cường độ cực đại cấp 4 với sức gió duy trì 130 hải lý/giờ, tương đương khoảng 240 km/giờ, mức tương đương cấp 17 trong thang gió Việt Nam. Cơn bão không đổ bộ vào bờ biển Châu Mỹ hay các đảo Caribbean, nhưng hoàn lưu của Dora làm gia tăng gió mạnh tại Hawaii trong thời điểm xảy ra cháy rừng nghiêm trọng ở đảo Maui. Dora duy trì cường độ cấp 4 trong nhiều ngày khi di chuyển qua Đông Thái Bình Dương và Trung Thái Bình Dương, với áp suất tối thiểu 939 mb (hPa) được ghi nhận tại thời điểm mạnh nhất.
Nguồn gốc Đại Tây Dương – Bão mạnh lên tại Đông Thái Bình Dương
Dora bắt đầu từ một sóng nhiệt đới rời bờ biển phía tây châu Phi trong khoảng ngày 17–18 tháng 7 năm 2023. Hệ thống này di chuyển qua Đại Tây Dương nhiệt đới, tương tác với dải hội tụ nhiệt đới và tiến vào khu vực Quần đảo Windward ngày 25 tháng 7.
Khi đi qua biển Caribbean, nhiễu động tạo ra vùng mây đối lưu rộng nhưng chưa hình thành hoàn lưu kín rõ ràng. Sau đó, hệ thống tiếp tục di chuyển về phía tây, vượt qua Trung Mỹ trong giai đoạn cuối tháng 7 và tiến vào khu vực Đông Thái Bình Dương.
Lúc 18:00 UTC ngày 31 tháng 7 năm 2023, Trung tâm Bão Quốc gia Hoa Kỳ (National Hurricane Center – NHC) xác định Dora đã hình thành thành áp thấp nhiệt đới trên vùng biển cách Manzanillo, Mexico khoảng 460 km về phía nam. Dữ liệu vệ tinh cho thấy hệ thống đã phát triển hoàn lưu kín cùng vùng đối lưu tập trung đủ mạnh để được nâng cấp thành một xoáy thuận nhiệt đới.
Trong giai đoạn đầu, Dora chưa gây ảnh hưởng trực tiếp đến Việt Nam, Biển Đông hay các quốc gia Đông Nam Á. Tuy nhiên, việc một nhiễu động nhiệt đới xuất phát từ Đại Tây Dương có thể vượt qua Caribbean, Trung Mỹ và phát triển mạnh ở một lưu vực khác là yếu tố được các cơ quan dự báo theo dõi khi đánh giá quy luật di chuyển của bão xuyên đại dương.
Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia thường xuyên sử dụng các mô hình dự báo quốc tế và dữ liệu vệ tinh để theo dõi những hệ thống nhiệt đới có khả năng ảnh hưởng đến khu vực Đông Nam Á. Dora là một hệ thống bắt đầu từ Đại Tây Dương, đi qua Caribbean, Trung Mỹ và đạt cấp 4 tại Đông Thái Bình Dương trong cùng một vòng đời.
48 giờ tăng cường chóng mặt: Dora đạt cấp 4 ngoài khơi Mexico
Sau khi hình thành, Dora nhanh chóng mạnh lên nhờ nhiệt độ mặt biển cao, độ ẩm tầng giữa khí quyển duy trì tốt và lực đứt gió thẳng đứng yếu. Ngày 1 tháng 8, hệ thống đạt cấp bão nhiệt đới, sau đó tiếp tục tăng cường thành bão cuồng phong vào ngày 2 tháng 8 khi nằm cách phía tây nam Manzanillo, Mexico khoảng 825 km.
Trong vòng 48 giờ kết thúc vào ngày 3 tháng 8, Dora trải qua giai đoạn tăng cường mạnh, tốc độ gió tăng thêm khoảng 80 hải lý/giờ. Đến 06:00 UTC ngày 3 tháng 8, bão đạt cấp 4 trên thang Saffir–Simpson với sức gió duy trì 115 hải lý/giờ.
Sau một chu kỳ thay thế thành mắt bão, quá trình mạnh lên của Dora tạm thời chậm lại. Khi cấu trúc bão được củng cố trở lại, Dora tiếp tục tăng cường và đạt sức gió khoảng 120 hải lý/giờ vào ngày 4 tháng 8.
Cường độ cao nhất của Dora được ghi nhận lúc 00:00 UTC ngày 6 tháng 8 năm 2023 trên Đông Thái Bình Dương. Khi đó, bão nằm ở khoảng 13,2 độ vĩ Bắc và 135,6 độ kinh Tây, đạt sức gió duy trì 130 hải lý/giờ, tương đương 240 km/giờ, với áp suất tối thiểu 939 mb (hPa).
Theo quy đổi với hệ thống cấp gió thường dùng tại Việt Nam, sức gió này tương đương cấp 17, cho thấy cường độ rất mạnh của Dora khi đạt đỉnh. Tuy nhiên, tâm bão vẫn duy trì trên biển, không đi vào đất liền Mexico hoặc các khu vực dân cư ven biển Châu Mỹ.
Dora ngang qua Hawaii: Gió mạnh thổi bùng thảm họa cháy rừng Maui
Sau khi đạt cực đại, Dora vượt qua kinh tuyến 140 độ Tây vào ngày 6 tháng 8 và tiến vào Trung Thái Bình Dương. Bão duy trì cường độ mạnh trong nhiều ngày nhờ di chuyển trên vùng biển ấm và nằm trong môi trường khí quyển thuận lợi.
Ngày 8 tháng 8, Dora đi qua phía nam quần đảo Hawaii với khoảng cách khoảng 500–600 hải lý. Tâm bão không tiến gần trực tiếp các đảo Hawaii, nhưng hoàn lưu xa của bão làm gia tăng tốc độ gió tại khu vực trong thời điểm xảy ra cháy rừng nghiêm trọng trên đảo Maui.
Các đám cháy tại Maui bùng phát trong điều kiện khô hạn kéo dài, độ ẩm thấp và gió mạnh. Gió do hoàn lưu Dora làm tăng tốc độ lan truyền của ngọn lửa tại một số khu vực, trong đó thị trấn Lahaina chịu thiệt hại đặc biệt nghiêm trọng.
Chính quyền Hawaii đã triển khai các biện pháp khẩn cấp để ứng phó với cháy rừng và tác động của điều kiện thời tiết nguy hiểm. Các đánh giá sau thảm họa xác định nhiều yếu tố cùng tác động, bao gồm tình trạng khô hạn, thảm thực vật dễ cháy, địa hình địa phương và gió mạnh.
Dora không phải là nguyên nhân duy nhất gây ra thảm họa cháy rừng Maui, nhưng hoàn lưu của bão đã làm trầm trọng thêm điều kiện gió mạnh trong giai đoạn quan trọng của vụ cháy. Sự kiện này cho thấy một cơn bão ở xa vẫn có thể tạo ra ảnh hưởng khí tượng nguy hiểm thông qua hoàn lưu ngoại vi.
Sau 22 ngày trên Thái Bình Dương: Dora tan rã trên biển xa
Sau khi đi qua Hawaii, Dora tiếp tục di chuyển về phía tây trên Thái Bình Dương. Đến ngày 11 tháng 8, bão suy yếu xuống cấp 3, sau đó giảm xuống cấp 1 vào ngày 12 tháng 8.
Ngày 14 tháng 8, Dora suy yếu thành bão nhiệt đới khi môi trường xung quanh không còn duy trì các điều kiện thuận lợi cho việc giữ cường độ cao. Hai ngày sau, hệ thống giảm xuống áp thấp nhiệt đới.
Dora tiếp tục tồn tại trên vùng biển xa trước khi tan rã hoàn toàn vào ngày 22 tháng 8 năm 2023 tại khu vực phía tây Thái Bình Dương. Toàn bộ vòng đời của bão kéo dài 22 ngày, bắt đầu từ một sóng nhiệt đới liên quan đến Đại Tây Dương và kết thúc sau hành trình qua nhiều khu vực đại dương.
Đối với công tác dự báo bão tại Việt Nam, Dora là trường hợp tham khảo về một xoáy thuận nhiệt đới có quỹ đạo xuyên nhiều lưu vực, bắt đầu từ Đại Tây Dương, đi qua Caribbean, phát triển mạnh tại Đông Thái Bình Dương và suy yếu trên vùng biển phía tây Thái Bình Dương.