Bão Arlene 2023: Quỹ đạo nam hiếm gặp trên vịnh Mexico
Bão Arlene năm 2023 là một xoáy thuận nhiệt đới tồn tại trong thời gian ngắn với quỹ đạo di chuyển về phía nam khác thường trên vùng đông vịnh Mexico, hình thành từ một rãnh thấp tầng giữa đến tầng cao thay vì một nhiễu động nhiệt đới điển hình và phát triển thành bão nhiệt đới vào ngày 2 tháng 6. Hệ thống bắt đầu hình thành từ vùng áp thấp không nhiệt đới vào ngày 31 tháng 5 năm 2023, sau đó tổ chức thành hoàn lưu nhiệt đới trên biển. Arlene đạt cường độ cực đại với sức gió duy trì 35 kt (khoảng 65 km/h) và áp suất trung tâm thấp nhất 998 mb (hPa) vào đầu ngày 3 tháng 6 trước khi suy yếu nhanh. Cơn bão không đổ bộ trực tiếp, không gây thiệt hại về người và không ảnh hưởng đến các khu vực ven biển Việt Nam, Trung Quốc và Philippines.
Nguồn gốc từ rãnh thấp tầng cao: Quá trình hình thành ngắn trên vịnh Mexico
Arlene phát triển từ một vùng áp thấp trên khu vực phía đông vịnh Mexico vào ngày 31 tháng 5 năm 2023. Không giống nhiều xoáy thuận nhiệt đới bắt nguồn từ sóng nhiệt đới trên đại dương ấm, hệ thống này hình thành khi hoạt động đối lưu liên quan đến một rãnh thấp tầng giữa đến tầng cao thúc đẩy sự phát triển của hoàn lưu bề mặt.
Lúc 18 giờ UTC ngày 31 tháng 5, tâm hệ thống được xác định gần 26,4 độ vĩ Bắc và 85,9 độ kinh Tây, với cường độ tương đương áp thấp nhiệt đới, sức gió khoảng 20 kt và áp suất trung tâm 1009 mb (hPa). Trong ngày 1 tháng 6, vùng áp thấp tiếp tục tồn tại trên biển nhưng chưa có cấu trúc đủ mạnh để duy trì một hoàn lưu nhiệt đới hoàn chỉnh.
Sang ngày 2 tháng 6, dữ liệu từ vệ tinh, thiết bị đo gió mặt biển và các chuyến bay trinh sát khí tượng đã xác nhận hệ thống đạt cấp bão nhiệt đới. Các chuyên gia sử dụng dữ liệu gió đo từ máy bay để quy đổi ra sức gió bề mặt, từ đó xác định cường độ chính thức của bão.
Tuy nhiên, Arlene không phát triển thành một hệ thống mạnh. Trung tâm hoàn lưu tầng thấp thường bị lộ ra ngoài vùng mây đối lưu chính, trong khi các đợt phát triển mây dông chỉ xuất hiện từng đợt ngắn. Điều này khiến cấu trúc bão luôn ở trạng thái yếu và hạn chế khả năng tăng cường.
Quỹ đạo hướng nam bất thường: Đường đi ngoài khơi không chạm đất liền
Arlene gây chú ý chủ yếu bởi hướng di chuyển về phía nam trên vùng đông vịnh Mexico. Trong toàn bộ vòng đời, hệ thống duy trì trên biển và không tiến vào khu vực đất liền chịu ảnh hưởng trực tiếp.
Sau khi đạt cấp bão nhiệt đới vào ngày 2 tháng 6, Arlene di chuyển chậm về phía nam dưới sự chi phối của hoàn lưu khí quyển xung quanh. Quỹ đạo này khác với nhiều hệ thống đầu mùa bão thường di chuyển về phía tây hoặc tây bắc dưới tác động của các trường áp cao cận nhiệt đới.
Đến 00 giờ UTC ngày 3 tháng 6, Arlene đạt cường độ cực đại gần vị trí 25,4 độ vĩ Bắc và 85,5 độ kinh Tây. Khi đó, sức gió duy trì đạt 35 kt, tương đương khoảng 65 km/h, và áp suất trung tâm giảm xuống mức thấp nhất 998 mb (hPa).
Sau thời điểm mạnh nhất, hoàn lưu bão nhanh chóng suy yếu. Không khí khô xâm nhập cùng lực đứt gió tầng cao làm giảm khả năng duy trì đối lưu sâu quanh tâm bão. Các đám mây dông mạnh dần tách khỏi trung tâm hoàn lưu tầng thấp, khiến cấu trúc nhiệt đới mất tổ chức.
Ngày 3 tháng 6, Arlene suy yếu thành vùng áp thấp nhiệt đới rồi được xác định là một vùng áp thấp còn sót lại sau nhiệt đới trong bản tin cuối cùng của cơ quan khí tượng Hoa Kỳ. Hệ thống tiếp tục suy yếu trên biển và được dự báo tan rã vào ngày 4 tháng 6.
Cường độ cực đại ngắn ngủi: Dữ liệu quan trắc của một bão nhiệt đới yếu
Arlene chỉ duy trì cấp bão nhiệt đới trong thời gian ngắn nhưng được theo dõi bằng nhiều nguồn dữ liệu khí tượng hiện đại. Các phép đo từ máy bay trinh sát, vệ tinh và thiết bị đo gió đã giúp xác định chính xác diễn biến cường độ của hệ thống.
Trong giai đoạn đạt đỉnh, sức gió duy trì của Arlene được xác định ở mức 35 kt (khoảng 65 km/h). Áp suất trung tâm thấp nhất đạt 998 mb (hPa), phản ánh một hệ thống có hoàn lưu yếu và không có quá trình tăng cường mạnh.
Các chuyến bay trinh sát ghi nhận những vùng gió mạnh ở tầng khí quyển thấp hơn, sau đó được hiệu chỉnh để đánh giá tốc độ gió gần mặt biển. Việc kết hợp nhiều nguồn quan sát giúp các nhà khí tượng xây dựng đường đi và cường độ chính thức của bão.
Một điểm đáng chú ý trong quá trình tồn tại của Arlene là sự thiếu ổn định của vùng đối lưu. Các đợt mây dông phát triển ngắn và thường không bao phủ hoàn toàn tâm hoàn lưu, khiến bão không thể mở rộng cấu trúc hoặc duy trì cường độ cao hơn.
Sau khi suy yếu thành vùng áp thấp còn sót lại, áp suất trung tâm của hệ thống tăng lên khoảng 1001 mb (hPa). Arlene không tạo ra tác động đáng kể trên đất liền, không có báo cáo tử vong trực tiếp và không phát sinh cảnh báo ven biển.
Dữ liệu quan trắc từ Arlene: Ghi nhận chuyển đổi phi nhiệt đới thành bão
Dù không gây ảnh hưởng trực tiếp đến khu vực dân cư, Arlene cung cấp thêm dữ liệu cho việc nghiên cứu quá trình một hệ thống phi nhiệt đới chuyển đổi thành xoáy thuận nhiệt đới được đặt tên. Những quan sát từ vệ tinh, máy bay trinh sát và phân tích khí tượng giúp làm rõ các giai đoạn phát triển của hệ thống từ vùng áp thấp ban đầu đến khi suy yếu.
Trường hợp Arlene cũng cho thấy việc theo dõi các hệ thống yếu vẫn có vai trò quan trọng trong dự báo bão. Một xoáy thuận có cấu trúc ban đầu không điển hình vẫn cần được đánh giá liên tục để xác định khả năng thay đổi cường độ và hướng di chuyển.
Arlene không thuộc khu vực theo dõi của Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia Việt Nam, không đi vào Biển Đông và không ảnh hưởng đến các tỉnh ven biển Việt Nam. Cơn bão cũng nằm ngoài vùng trách nhiệm theo dõi của Cơ quan Khí tượng Trung Quốc, Cơ quan Khí tượng Nhật Bản và Cơ quan Dịch vụ Khí quyển, Địa vật lý và Thiên văn Philippines (PAGASA).
Hồ sơ khí tượng ghi nhận Arlene hình thành từ ngày 31 tháng 5 năm 2023, đạt cường độ mạnh nhất với sức gió 35 kt và áp suất trung tâm 998 mb (hPa) vào ngày 3 tháng 6, sau đó chuyển thành vùng áp thấp còn sót lại sau nhiệt đới với áp suất khoảng 1001 mb (hPa) trong cùng ngày.