Bão Gilma 2024: Xoáy thuận cấp 4 hiếm gặp xuyên Thái Bình Dương
Bão Gilma năm 2024 hình thành ngày 18 tháng 8 trên vùng biển phía đông Thái Bình Dương, cách phía nam bán đảo Baja California khoảng 500 hải lý. Hệ thống phát triển từ một sóng nhiệt đới tương tác với rãnh gió mùa và trở thành bão lớn cấp 4 trên thang Saffir-Simpson vào ngày 25 tháng 8. Gilma đạt cường độ cực đại với sức gió duy trì 115 hải lý/giờ, tương đương 212 km/h, trên vùng biển xa ngoài khơi. Khoảng 06:00–12:00 UTC ngày 27 tháng 8, cơn bão vượt qua kinh tuyến 140°T để tiến vào khu vực trung tâm Thái Bình Dương trong quá trình suy yếu dần trước khi kết thúc vòng đời vào ngày 29 tháng 8 năm 2024.
Khởi nguồn từ sóng nhiệt đới châu Phi – Gilma hình thành ngoài khơi Mexico
Nguồn gốc của Gilma bắt đầu từ một sóng nhiệt đới rời bờ biển phía tây châu Phi ngày 3 tháng 8 năm 2024. Khi nhiễu động này tiến gần Trung Mỹ vào ngày 13 tháng 8, phần phía nam của hệ thống tương tác với dải hội tụ nhiệt đới và rãnh gió mùa trên khu vực phía đông Thái Bình Dương.
Trong những ngày tiếp theo, vùng nhiễu động di chuyển về phía tây bắc trên vùng biển ngoài khơi phía tây nam Mexico. Hoạt động mây đối lưu dần tập trung hơn, hình thành hoàn lưu tầng thấp rõ ràng. Lúc 06:00 UTC ngày 18 tháng 8, Trung tâm Bão Quốc gia Hoa Kỳ xác định hệ thống đã phát triển thành áp thấp nhiệt đới số 7-E tại vị trí gần 14,1°Bắc, 109,3°Tây.
Ở giai đoạn đầu, Gilma di chuyển trên vùng biển có điều kiện thuận lợi cho quá trình phát triển. Lúc 03:00 UTC ngày 19 tháng 8, hệ thống mạnh lên thành bão nhiệt đới với sức gió 43 hải lý/giờ, tương đương 80 km/h. Lúc 00:00 UTC ngày 20 tháng 8, sức gió tăng lên 45 hải lý/giờ, tương đương 83 km/h, khi hoàn lưu tiếp tục được tổ chức.
Theo cách gọi trong hệ thống khí tượng Việt Nam, Gilma thuộc nhóm bão cuồng phong theo tiêu chuẩn quốc tế khi đạt cấp 4 trên thang Saffir-Simpson, tương ứng với một xoáy thuận nhiệt đới có cường độ rất mạnh.
Mắt bão rõ nét – Gilma tăng cường thành bão lớn cấp 4 trong 48 giờ
Từ ngày 20 đến ngày 22 tháng 8, Gilma bước vào giai đoạn tăng cường nhanh trên vùng biển mở. Lúc 21:00 UTC ngày 20 tháng 8, sức gió của bão tăng lên 58 hải lý/giờ, tương đương 107 km/h, với áp suất trung tâm 995 mb.
Lúc 18:00 UTC ngày 21 tháng 8, Gilma đạt cấp 2 trên thang Saffir-Simpson với sức gió 90 hải lý/giờ, tương đương 167 km/h, và áp suất trung tâm 972 mb. Một ngày sau, hệ thống tiếp tục phát triển thành bão lớn cấp 3.
Lúc 12:00 UTC ngày 22 tháng 8, Gilma đạt sức gió 110 hải lý/giờ, tương đương 204 km/h. Các phân tích cường độ cho thấy áp suất trung tâm ở giai đoạn này vào khoảng 959 mb.
Sau giai đoạn đạt cấp 3, Gilma trải qua dao động cường độ khi cấu trúc đối lưu quanh tâm bão thay đổi. Đến ngày 24 tháng 8, hoàn lưu bên trong được tái tổ chức, vùng mây đối lưu tập trung hơn và mắt bão trở nên rõ ràng trong các quan sát vệ tinh.
Lúc 00:00 và 06:00 UTC ngày 25 tháng 8, Gilma đạt cường độ cực đại tại vị trí gần 17,7°Bắc, 131,4°Tây. Sức gió duy trì đạt 115 hải lý/giờ, tương đương 212 km/h, đưa bão lên cấp 4 trên thang Saffir-Simpson. Áp suất trung tâm thấp nhất được ước tính ở mức 950 mb dựa trên mối quan hệ giữa áp suất và tốc độ gió Knaff-Zehr-Courtney.
Ở thời điểm mạnh nhất, Gilma hoàn toàn nằm trên đại dương, cách xa các khu vực dân cư ven biển châu Mỹ và các đảo quốc Caribbean. Không có cảnh báo bão trực tiếp, thiệt hại trên đất liền hoặc thương vong trực tiếp nào được ghi nhận liên quan đến hệ thống này.
Khoảng 06:00–12:00 UTC ngày 27 tháng 8 – Gilma vượt kinh tuyến 140°T và suy yếu trên trung tâm Thái Bình Dương
Sau khi đạt đỉnh cấp 4, Gilma bắt đầu suy yếu khi di chuyển về phía tây trên vùng biển xa. Lúc 03:00 UTC ngày 26 tháng 8, sức gió giảm xuống 90 hải lý/giờ, tương đương 167 km/h, đưa bão trở lại cấp 2 trên thang Saffir-Simpson.
Khoảng 06:00–12:00 UTC ngày 27 tháng 8, Gilma vượt qua kinh tuyến 140°T, ranh giới phân chia khu vực đông Thái Bình Dương và trung tâm Thái Bình Dương. Sau khi đi vào lưu vực trung tâm Thái Bình Dương, hệ thống tiếp tục được theo dõi bởi Trung tâm Bão Trung tâm Thái Bình Dương trong giai đoạn suy yếu.
Trong ngày 27 tháng 8, cấu trúc của Gilma suy yếu nhanh khi vùng đối lưu sâu giảm tổ chức và hoàn lưu tầng thấp dần lộ ra. Đến 21:00 UTC ngày 27 tháng 8, hệ thống giảm xuống cấp bão nhiệt đới với sức gió 50 hải lý/giờ, tương đương 93 km/h.
Ngày 28 tháng 8, Gilma tiếp tục mất năng lượng trên vùng biển trung tâm Thái Bình Dương. Mây đối lưu còn lại trở nên rời rạc, trong khi trung tâm hoàn lưu khó duy trì cấu trúc đối xứng.
Dù không đổ bộ vào Hawaii hay các đảo thuộc khu vực Caribbean, phần tàn dư của Gilma đã gây biển động và mưa rào tại khu vực trung tâm Thái Bình Dương trong giai đoạn cuối vòng đời. Hồ sơ chính thức ghi nhận không có thương vong trực tiếp liên quan đến bão Gilma.
Dữ liệu quỹ đạo cuối cùng – Gilma kết thúc vòng đời trên biển phía đông Hawaii
Gilma tồn tại từ ngày 18 đến ngày 29 tháng 8 năm 2024, với toàn bộ quỹ đạo nằm trên đại dương. Hệ thống bắt đầu từ vị trí gần 14,1°Bắc, 109,3°Tây và đạt cực đại ngày 25 tháng 8 tại khu vực gần 17,7°Bắc, 131,4°Tây.
Sau khi vượt qua kinh tuyến 140°T trong khoảng 06:00–12:00 UTC ngày 27 tháng 8, Gilma tiếp tục suy yếu trong lưu vực trung tâm Thái Bình Dương. Ngày 29 tháng 8, hệ thống suy yếu thành áp thấp nhiệt đới với sức gió khoảng 30 hải lý/giờ, tương đương 56 km/h, và áp suất trung tâm khoảng 1007 mb trước khi tan rã.
Các dữ liệu theo dõi cuối cùng ghi nhận Gilma kết thúc vòng đời vào ngày 29 tháng 8 năm 2024 sau 11 ngày hoạt động kể từ khi hình thành ngày 18 tháng 8.