Gezani 2026: Bão cấp 3 quét Madagascar, 41 chết, nhà cửa đổ nát
Theo bản tin tổng hợp từ UNICEF và AccuWeather, Intense Tropical Cyclone Gezani đã đổ bộ bờ đông Madagascar ngày 10/2/2026, suy yếu nhanh trên đất liền, đi qua khu vực Atsinanana rồi tiến vào eo biển Mozambique, nơi Gezani được ghi nhận lần cuối trong bản tin cập nhật ngày 14/2/2026. Tại đỉnh cường độ, Gezani đạt cấp 3 trên thang bão Saffir-Simpson với sức gió tối đa 109 hải lý/giờ (201 km/h, 125 mph, 56,1 m/s) và áp suất trung tâm tối thiểu 956 hPa. Vùng chịu thiệt hại nặng nhất là Tamatave và tỉnh Atsinanana, nơi ghi nhận 41 người chết, 427 người bị thương, 324.404 người bị ảnh hưởng, cùng mưa bão ven biển làm 19.527 ngôi nhà bị phá hủy và 21.267 ngôi nhà bị ngập. Toàn bộ số liệu khí tượng trong bài viết này được đối chiếu với hồ sơ bão chính thức và bản tin nhân đạo công bố trong giai đoạn 10–14/2/2026.
Vì sao Gezani quan trọng: Tamatave, thành phố cảng lớn, gánh trọn cú đánh 201 km/h
Vào sáng 10/2/2026, Gezani duy trì sức gió 201 km/h khi tiến vào Tamatave, thành phố cảng lớn thứ nhì Madagascar và là cửa ngõ kinh tế chính của quốc đảo. Chỉ trong bốn ngày sau khi Gezani đổ bộ, bản tin UNICEF ghi nhận toàn bộ mạng lưới điện và nước sạch tại khu vực bị cắt; 16.428 người phải rời nhà, trong đó có khoảng 6.000 trẻ em tại hai quận Tamatave I và II. Con số 41 người chết và 427 người bị thương đưa Gezani vào nhóm xoáy thuận nhiệt đới có thiệt hại nhân đạo nghiêm trọng trong mùa bão Tây Nam Ấn Độ Dương 2026. Trước Gezani, Madagascar vừa hứng chịu Tropical Cyclone Fytia tại vùng tây bắc vào ngày 31/1/2026. Việc hai cơn bão đổ bộ liên tiếp trong hai tuần cho thấy các quốc đảo nhiệt đới phải đối diện với chuỗi thiên tai chồng chất, không phải từng đợt riêng lẻ. Với địa hình ven biển và hạ tầng tập trung tại các thành phố cảng, Tamatave trở thành ví dụ về cách một cơn bão cấp 3 làm tê liệt trung tâm kinh tế chỉ trong vài giờ. Với người dân không sống tại Madagascar, hồ sơ Gezani là lời nhắc rằng một cơn bão cấp 3 không chỉ làm đổ cây mà còn phá sập nhà, trường học, bệnh viện và cắt đứt chuỗi cứu trợ.
Hành trình Gezani: Bão cấp 3 đổ bộ Tamatave rồi suy yếu trên đất liền
Ngày 10/2/2026, Gezani đạt cường độ đỉnh với sức gió 109 hải lý/giờ, áp suất 956 hPa, trước khi chạm bờ biển phía đông Madagascar. Đây là cơn bão thứ hai tấn công Madagascar trong vòng hai tuần, sau Tropical Cyclone Fytia đổ bộ vùng tây bắc ngày 31/1/2026. So với Fytia, Gezani được phân loại là Intense Tropical Cyclone, mức phân loại dành cho xoáy thuận nhiệt đới rất mạnh, và đổ bộ vào Tamatave – thành phố cảng lớn thứ hai Madagascar. Sau khi vào đất liền gần Tamatave, Gezani suy yếu nhanh nhưng vẫn tiếp tục gây mưa lớn dọc theo hành trình qua tỉnh Atsinanana. Đến ngày 14/2/2026, tâm bão nằm trong eo biển Mozambique; bản tin UNICEF xác nhận Gezani di chuyển chậm và tiếp tục gây mưa lớn, ngập lụt cục bộ dọc đường di chuyển. Toàn bộ diễn biến này khớp với hồ sơ cường độ đỉnh mà các trạm quan trắc quốc tế ghi nhận trước thời điểm đổ bộ.
Bảng số liệu cơn bão Gezani:
| Chỉ số | Giá trị |
||
| Phân loại đỉnh | Bão cấp 3 (Saffir-Simpson) |
| Sức gió tối đa | 109 hải lý/giờ (201 km/h, 125 mph, 56,1 m/s) |
| Áp suất tối thiểu | 956 hPa |
| Khu vực đổ bộ | Tamatave, bờ đông Madagascar |
| Ngày đổ bộ | 10/2/2026 |
Hiện trường thiệt hại sau Gezani: Atsinanana, 41 người chết và hệ thống y tế, giáo dục đổ gục
Bản tin UNICEF công bố ngày 14/2/2026 về Gezani ghi nhận 41 người chết, 427 người bị thương, 324.404 người bị ảnh hưởng trực tiếp sau khi Gezani đi qua tỉnh Atsinanana. Hai bệnh viện đại học tại Tamatave bị hư hại nặng phần mái và cơ sở vật chất; 21 trạm y tế cơ sở ghi nhận hư hại, trong đó hai cơ sở mất khả năng duy trì dây chuyền lạnh vắc-xin. Trung tâm Vonjy, nơi cung cấp dịch vụ toàn diện cho trẻ em sống sót sau xâm hại tình dục trong khuôn viên bệnh viện, bị hư hại nặng và ngừng hoạt động.
Về giáo dục, 35 trường học bị hư hại, 563 phòng học không còn mái che, 218 phòng học bị phá hủy, khiến khoảng 29.000 học sinh không thể đến lớp. Về nhà ở, số liệu ghi nhận 21.267 ngôi nhà bị ngập, 39.086 ngôi nhà bị hư hại và 19.527 ngôi nhà bị phá hủy hoàn toàn.
Bảng thống kê thiệt hại do Gezani gây ra:
| Hạng mục | Số liệu |
||
| Người chết | 41 |
| Người bị thương | 427 |
| Người bị ảnh hưởng | 324.404 |
| Người di dời | 16.428 |
| Khu sơ tán | 48 |
| Nhà bị ngập | 21.267 |
| Nhà bị hư hại | 39.086 |
| Nhà bị phá hủy | 19.527 |
| Trạm y tế hư hại | 21 |
| Trường học hư hại | 35 |
| Phòng học mất mái | 563 |
| Phòng học bị phá hủy | 218 |
| Học sinh mất chỗ học | khoảng 29.000 |
Hệ thống giao thông vùng Gezani đi qua bị tê liệt trong những ngày đầu: quốc lộ RN2, trục chính vào Tamatave, đóng cửa ba ngày, làm chậm quá trình đưa nhân lực và hàng tiếp tế từ thủ đô Antananarivo vào vùng thiên tai. Trong lúc đó, nhà tù trung ương bị hư hại khiến 48 nam vị thành niên từ 13–17 tuổi phải chuyển chỗ tạm thời. Những con số này cho thấy Gezani tấn công đồng thời lên nơi ở, hạ tầng y tế, giáo dục, giao thông và an sinh xã hội – đúng nhóm đối tượng dễ tổn thương nhất khi một cơn bão cấp 3 đổ bộ.
Ứng phó Gezani tại chỗ: Tổng thống ở Tamatave và đoàn cứu trợ quốc tế vào hiện trường
Vào ngày 12/2/2026, hai ngày sau khi Gezani đổ bộ, đoàn liên hợp do Điều phối viên thường trú Liên Hợp Quốc dẫn đầu đã đến Tamatave cùng đại diện UNICEF, IOM, WFP, đại sứ Nhật Bản, Mỹ, Đức, EU và Ngân hàng Phát triển châu Phi. Tổng thống Madagascar đã di chuyển đến Tamatave trước thời điểm bão đổ bộ và duy trì tại hiện trường sau đó để chỉ đạo ứng phó, làm việc với Trung tâm Điều hành quốc gia BNGRC. Sự hiện diện tại hiện trường trong bão Gezani cho thấy công tác phòng chống bão cần có cấp quyết định ở địa bàn trọng điểm, không chỉ điều hành từ xa. Với Gezani, việc quốc lộ RN2 đóng cửa ba ngày đã biến sự hiện diện tại chỗ thành yếu tố giữ nhịp cho toàn bộ chuỗi cứu trợ. 48 khu sơ tán của vùng Gezani phải cùng lúc đối mặt với tình trạng thiếu nước sạch, hạn chế chăm sóc sức khỏe và rủi ro bảo vệ trẻ em – những vấn đề không thể giải quyết từ xa mà phải xử lý ngay tại hiện trường.
Khí tượng Gezani: 109 hải lý/giờ, 956 hPa và bão cấp 3 trong mùa xoáy thuận
Tại thời điểm đạt đỉnh, Gezani có sức gió 125 dặm/giờ, tương đương 201 km/h, áp suất trung tâm 956 hPa, xếp loại cấp 3 trên thang Saffir-Simpson. Trong phân loại của khu vực Tây Nam Ấn Độ Dương, hệ thống này được mô tả là Intense Tropical Cyclone – mức phân loại dành cho xoáy thuận nhiệt đới có sức gió duy trì rất mạnh. Gezani hoạt động trong bối cảnh mùa xoáy thuận đang chứng kiến hai cơn bão liên tiếp: Fytia đổ bộ tây bắc Madagascar ngày 31/1/2026, Gezani đổ bộ bờ đông ngày 10/2/2026. Với sức gió 201 km/h, Gezani nằm ở phần trên của khoảng sức gió cấp 3, sát ngưỡng cấp 4 theo thang Saffir-Simpson. Sức gió Gezani khi đổ bộ vào Tamatave giải thích vì sao 19.527 ngôi nhà bị phá hủy chứ không chỉ hư hại. Mái tôn, tường gạch không gia cố và các công trình y tế, trường học xây theo tiêu chuẩn cũ không chịu được áp lực gió kéo dài ở ngưỡng này.
Sau khi vào đất liền, ma sát với địa hình làm Gezani suy yếu, nhưng Gezani vẫn hút luồng ẩm từ biển vào, gây mưa lớn trên diện rộng. Đây là cơ chế điển hình của những cơn bão nhiệt đới đổ bộ: gió giảm nhanh, mưa giảm chậm hơn nhiều. Chính vì vậy, những ngày sau cơn bão vẫn là giai đoạn nguy hiểm với ngập lụt, lũ quét và sạt lở – thực tế đã xuất hiện tại Atsinanana.
Sau cơn bão Gezani là nước: Lượng mưa lớn, 21.267 nhà ngập và 48 khu sơ tán thiếu nước sạch
Bốn ngày sau khi Gezani đi qua Tamatave, mưa lớn ven biển vẫn tiếp tục gây ngập 21.267 ngôi nhà, một con số cao hơn toàn bộ số nhà bị phá hủy hoàn toàn. Không phải sức gió 201 km/h của Gezani mà chính nước là tác nhân khiến 16.428 người phải sống trong 48 khu sơ tán, nơi thiếu nước sạch và dịch vụ y tế. Dọc theo dải ven biển Atsinanana, mưa bão Gezani làm nhiều tuyến đường bị chia cắt, kéo dài thời gian cô lập sau khi quốc lộ RN2 chính thức đóng cửa ba ngày. Tình trạng mất điện và mất nước sau Gezani tại Tamatave kéo dài nhiều ngày khiến công tác vệ sinh trong khu sơ tán trở thành vấn đề khẩn cấp. Bản tin UNICEF chỉ rõ trẻ em di dời là nhóm chịu rủi ro bảo vệ cao nhất, đặc biệt trong bối cảnh trung tâm hỗ trợ trẻ em bị xâm hại tại bệnh viện chính đã ngừng hoạt động. Với Gezani, thiệt hại sau bão không dừng lại ở những mái nhà tốc bay; nó tiếp diễn trong nhiều tuần qua nguồn nước, điều kiện sống tại nơi sơ tán và khả năng tiếp cận dịch vụ y tế cơ bản.
Từ Madagascar đến Việt Nam: Bài học từ Gezani cho hạ tầng dân sinh
Gezani không đi vào Biển Đông và không có ghi nhận ảnh hưởng trực tiếp đến lãnh thổ Việt Nam, nhưng bộ số liệu tại Tamatave ngày 14/2/2026 là tài liệu đối chiếu hữu ích cho công tác phòng chống bão. Tại Việt Nam, nguyên tắc bốn tại chỗ được áp dụng trong các phương án ứng phó: chỉ huy tại chỗ, lực lượng tại chỗ, vật tư tại chỗ, hậu cần tại chỗ. Một cơn bão cấp 3 với sức gió 201 km/h như Gezani đưa ra bài toán cụ thể: trường học, trạm y tế, nhà dân cần được rà soát kết cấu trước mùa mưa bão, không thể chỉ dựa vào gia cố sau khi có tin bão. Lượng mưa sau bão là giai đoạn nguy hiểm nhất mà Gezani ghi dấu bằng 21.267 nhà ngập. Công tác phòng chống bão tại Việt Nam – qua kịch bản Gezani – đặt nhiệm vụ cảnh báo lũ quét, sạt lở đất ngay sau khi bão suy yếu vào cùng một quy trình với cảnh báo gió. Việc sơ tán dân khỏi nhà yếu, khu ven sông, ven biển phải hoàn tất trước khi gió mạnh đạt ngưỡng nguy hiểm. Tại Madagascar, sự có mặt của Tổng thống tại Tamatave trước thời điểm đổ bộ cho thấy quyết tâm chỉ đạo ứng phó từ cấp cao nhất.
Hệ thống điện và nước tại Tamatave sau Gezani bị cắt hoàn toàn trong những ngày đầu cho thấy các khu vực ứng phó phải có phương án dự trữ năng lượng, nước sạch và truyền thông độc lập. Với Việt Nam, câu chuyện Gezani nhắc lại nhiệm vụ kiểm tra mái trường, phòng học và dây chuyền lạnh vắc-xin tại trạm y tế – những hạng mục đã đổ gục hàng loạt dưới sức gió 201 km/h. Các khu vực ven biển có mật độ dân số cao, nhà mái tôn và hạ tầng phòng, chống bão theo tiêu chuẩn cũ cần xem Gezani như một kịch bản tham chiếu khi xây dựng phương án ứng phó bão mạnh.
Nguồn chính thức về Gezani: UNICEF, AccuWeather và OSAC ghi nhận cơn bão
Bản tin hồi cứu Gezani sử dụng dữ liệu từ UNICEF Madagascar Humanitarian Flash Update No.2 (14/2/2026), trang theo dõi bão của AccuWeather và bản tin cảnh báo OSAC phát hành ngày 10/2/2026. Các số liệu về sức gió và áp suất được đối chiếu với hồ sơ cơn bão cấp 3 Gezani 2026. Không có số liệu dự báo nào được sử dụng trong bài viết này.
- UNICEF Madagascar Humanitarian Flash Update No.2 (Cyclones Fytia and Gezani), 14/2/2026 – https://reliefweb.int/report/madagascar/unicef-madagascar-humanitarian-flash-update-no-2-cyclones-fytia-and-gezani-14-february-2026
- AccuWeather: Intense Tropical Cyclone GEZANI 2026 – https://www.accuweather.com/en/hurricane/indian/gezani-2026
- OSAC Weather Alert: Tropical Cyclone Gezani, Madagascar Update 4 – https://www.osac.gov/Content/Report/55a936f9-bc5a-48d3-b5cb-295e36f9c3b5