Bão Pilar là một xoáy thuận nhiệt đới có quỹ đạo bất thường trên Đông Thái Bình Dương, từng áp sát khu vực ven biển Trung Mỹ trước khi đổi hướng và di chuyển trở lại vùng biển xa bờ. Hệ thống hình thành từ tàn dư của một áp thấp nhiệt đới trên Đại Tây Dương vào cuối tháng 10 và phát triển thành bão nhiệt đới khi nằm ngoài khơi El Salvador. Dù không đổ bộ trực tiếp, hoàn lưu rộng của Pilar đã mang mưa lớn đến nhiều khu vực Trung Mỹ, đặc biệt tại El Salvador, Honduras và Nicaragua. Các cơ quan khí tượng khu vực ghi nhận tình trạng ngập lụt, thiệt hại do mưa lớn và ít nhất hai trường hợp tử vong liên quan đến ảnh hưởng của hệ thống này.
Tàn dư Đại Tây Dương tái sinh: Quá trình hình thành bão Pilar ngoài khơi Trung Mỹ
Nguồn gốc của Pilar bắt đầu từ một chuỗi biến đổi kéo dài giữa hai lưu vực nhiệt đới. Hệ thống tiền thân của cơn bão là tàn dư của áp thấp nhiệt đới Twenty-One trên Đại Tây Dương, sau khi suy yếu trên lãnh thổ Nicaragua vào ngày 24 tháng 10. Sau đó, vùng nhiễu động di chuyển chậm về phía tây và tái tổ chức trên khu vực phía đông Thái Bình Dương vào ngày 25 tháng 10 năm 2023.
Trong những ngày đầu phát triển, hệ thống gặp nhiều trở ngại do ảnh hưởng của đứt gió hướng đông, khiến hoàn lưu tầng thấp duy trì trạng thái rộng và chưa hoàn toàn khép kín. Đến ngày 27 tháng 10, hình ảnh vệ tinh cho thấy đối lưu gia tăng cùng với dấu hiệu hình thành hoàn lưu ở tầng giữa, nhưng các quan trắc bề mặt vẫn chưa xác nhận một tâm xoáy rõ ràng.
Sau một đợt bùng phát đối lưu mạnh trong đêm, dữ liệu đo gió từ vệ tinh cho thấy hoàn lưu tầng thấp đã đủ tổ chức để được Trung tâm Bão Quốc gia Hoa Kỳ (NHC) phân loại thành áp thấp nhiệt đới lúc 12:00 UTC ngày 28 tháng 10. Khi đó, hệ thống nằm cách San Salvador, El Salvador khoảng 250 hải lý về phía tây nam với sức gió duy trì khoảng 30 hải lý/giờ.
Giai đoạn đầu của Pilar diễn ra khá chậm chạp khi hệ thống gần như đứng yên trong hơn một ngày. Sự suy yếu của dòng khí dẫn đường phía bắc khiến chuyển động của áp thấp trở nên khó xác định. Tuy nhiên, từ cuối ngày 29 tháng 10, sự kết hợp giữa một rãnh thấp tầng sâu ở phía tây bắc Biển Caribbean và đới áp cao phía nam đã thúc đẩy hệ thống di chuyển theo hướng đông bắc.
Môi trường khí quyển khi đó trở nên thuận lợi hơn, giúp đối lưu tập trung quanh tâm xoáy. Đến khoảng 00:00 UTC ngày 30 tháng 10, hệ thống được nâng cấp thành bão nhiệt đới Pilar khi nằm cách El Salvador khoảng 220 hải lý về phía tây nam. Sự phát triển của Pilar diễn ra trong bối cảnh các cơ quan khí tượng Trung Mỹ theo dõi sát nguy cơ mưa lớn tại các vùng ven biển và khu vực có địa hình dễ xảy ra lũ quét.
Tiến sát El Salvador rồi quay đầu: Quỹ đạo hiếm gặp của cơn bão ngoài khơi
Điểm nổi bật nhất trong vòng đời của Pilar là sự thay đổi hướng di chuyển phức tạp trên vùng biển gần Trung Mỹ. Thay vì tiếp tục tiến vào bờ biển El Salvador hoặc các quốc gia lân cận, hệ thống bất ngờ đổi hướng do sự thay đổi của các trường khí quyển quy mô lớn.
Trong ngày 30 và 31 tháng 10, Pilar tăng cường từ một bão nhiệt đới yếu lên trạng thái mạnh hơn khi hoàn lưu tầng thấp được củng cố. Dữ liệu theo dõi chính thức của Trung tâm Bão Quốc gia Hoa Kỳ (NHC) cho thấy hệ thống đạt cường độ cực đại với sức gió duy trì khoảng 50 hải lý/giờ và áp suất trung tâm khoảng 999 hPa vào đầu tháng 11, khi nằm ngoài khơi phía tây nam El Salvador.
Khi Pilar tiến gần khu vực ven biển Trung Mỹ, chính quyền El Salvador thông qua Bộ Môi trường và Tài nguyên Thiên nhiên (MARN) đã phát đi các cảnh báo về nguy cơ mưa lớn, lũ lụt và sạt lở đất. Các cơ quan ứng phó dân sự địa phương triển khai theo dõi tại những khu vực có nguy cơ cao, đặc biệt ở vùng ven biển Thái Bình Dương và các khu vực có địa hình dốc.
Tuy nhiên, một hệ thống không khí lạnh mạnh từ phía tây bắc Caribbean đã làm thay đổi hoàn toàn quỹ đạo của Pilar. Sự tương tác giữa rãnh thấp, áp cao tầng giữa và các dòng khí dẫn đường khiến cơn bão chuyển hướng lên phía bắc rồi quay trở lại phía tây, duy trì khoảng cách với đất liền.
Sau khi rời xa El Salvador, Pilar tiếp tục có những dao động cường độ. Không khí khô xâm nhập làm giảm tổ chức đối lưu, nhưng tốc độ di chuyển nhanh hơn giúp hệ thống duy trì sức mạnh trong thời gian ngắn. Đến ngày 2 tháng 11, Pilar vẫn giữ được cường độ bão nhiệt đới khi di chuyển về phía tây nam vùng biển phía nam Vịnh Tehuantepec.
Quỹ đạo quay đầu của Pilar cho thấy sự phụ thuộc lớn của xoáy thuận nhiệt đới vào môi trường khí quyển xung quanh. Một thay đổi trong hệ thống áp suất quy mô lớn có thể khiến một cơn bão đang tiến gần đất liền chuyển hướng hoàn toàn ra biển, đồng thời vẫn duy trì nguy cơ gây mưa lớn thông qua các dải mây bên ngoài.
Dù không đổ bộ, hoàn lưu Pilar vẫn gây mưa lũ nặng nề tại Trung Mỹ
Mối nguy chính từ Pilar không đến từ sức gió phá hủy mà đến từ lượng mưa lớn do hoàn lưu bão tạo ra. Các dải mây đối lưu của hệ thống đưa hơi ẩm từ Thái Bình Dương vào khu vực Trung Mỹ, gây mưa kéo dài tại El Salvador, Honduras và Nicaragua.
Tại El Salvador, ảnh hưởng của Pilar xuất hiện trong thời điểm quốc gia này bước vào giai đoạn cuối của mùa mưa. Bộ Môi trường và Tài nguyên Thiên nhiên El Salvador duy trì giám sát liên tục các điều kiện thời tiết, cảnh báo người dân về nguy cơ ngập úng, lũ quét và sạt lở tại những khu vực nhạy cảm.
Địa hình Trung Mỹ khiến các đợt mưa từ xoáy thuận nhiệt đới có thể nhanh chóng chuyển thành nguy cơ thủy văn nghiêm trọng. Những khu vực miền núi, lưu vực sông nhỏ và khu dân cư nằm gần sườn dốc thường chịu tác động lớn hơn do nước tập trung nhanh trong thời gian ngắn.
Tại Nicaragua và Honduras, mưa lớn liên quan đến hoàn lưu Pilar cũng gây ảnh hưởng đến giao thông, hoạt động dân sinh và các khu vực nông nghiệp. Dù tâm bão không đi qua đất liền, phạm vi mây mưa rộng của hệ thống vẫn đủ để tạo ra những tác động đáng kể.
Các báo cáo sau mùa bão của Trung tâm Bão Quốc gia Hoa Kỳ (NHC) xác nhận Pilar gây mưa lớn trên Trung Mỹ và liên quan đến các trường hợp tử vong do lũ lụt. Diễn biến này cho thấy tác động của một cơn bão nhiệt đới không chỉ phụ thuộc vào việc có đổ bộ hay không mà còn phụ thuộc vào cấu trúc mưa, địa hình và mức độ dễ tổn thương của khu vực chịu ảnh hưởng.
Suy yếu trên Thái Bình Dương: Dữ liệu cuối cùng và bài học từ bão Pilar
Sau lần duy trì cường độ mạnh nhất vào đầu tháng 11, Pilar bắt đầu suy yếu khi tiến xa khỏi Trung Mỹ. Không khí khô tiếp tục xâm nhập vào hoàn lưu, trong khi đứt gió tây nam gia tăng làm giảm khả năng duy trì đối lưu sâu quanh tâm bão.
Ngày 3 tháng 11, Pilar vẫn còn là một bão nhiệt đới trên vùng biển mở với sức gió khoảng 45 hải lý/giờ. Hệ thống tiếp tục di chuyển về phía tây trong môi trường biển ấm nhưng dần mất đi cấu trúc đối xứng cần thiết để duy trì cường độ.
Đến ngày 4 và 5 tháng 11, sức gió của Pilar giảm xuống khoảng 40 hải lý/giờ trước khi tiếp tục suy yếu. Ngày 6 tháng 11, hệ thống được hạ cấp thành áp thấp nhiệt đới khi hoàn lưu tầng thấp trở nên kém tổ chức.
Ngày 7 tháng 11 năm 2023, tàn dư của Pilar nằm trên vùng biển Đông Thái Bình Dương gần vị trí 13,4 độ vĩ bắc và 117,7 độ kinh tây, chính thức kết thúc vòng đời nhiệt đới. Hồ sơ theo dõi của Trung tâm Bão Quốc gia Hoa Kỳ (NHC) ghi nhận Pilar là một hệ thống đáng chú ý bởi quỹ đạo đổi hướng hiếm gặp, khả năng duy trì ngoài khơi và ảnh hưởng mưa lũ tại Trung Mỹ dù không tạo ra một cuộc đổ bộ trực tiếp.