Bão Oscar 2024: Xoáy thuận nhỏ nhất lịch sử Đại Tây Dương tấn công Cuba
Bão Oscar năm 2024 là một xoáy thuận nhiệt đới có kích thước đặc biệt nhỏ, được ghi nhận là cơn bão cấp 1 có trường gió bão nhỏ nhất từng quan trắc tại lưu vực Đại Tây Dương. Cơn bão hình thành ngày 19 tháng 10 năm 2024 từ một nhiễu động sóng nhiệt đới và đạt cường độ bão cuồng phong chỉ trong vài giờ trước khi đổ bộ đảo Grand Turk và miền đông Cuba. Oscar hoạt động trong lưu vực Bắc Đại Tây Dương, không nằm trên đường đi của bão tại khu vực Tây Bắc Thái Bình Dương, Biển Đông, Việt Nam, Trung Quốc ven biển hoặc Philippines. Hồ sơ khí tượng của Oscar ghi nhận cường độ cực đại với sức gió duy trì 138 km/giờ và áp suất trung tâm thấp nhất 984 hPa vào ngày 20 tháng 10 năm 2024.
Hình thành từ sóng nhiệt đới xuất phát từ châu Phi: Oscar tăng cấp nhanh với hoàn lưu cực nhỏ
Bão Oscar bắt nguồn từ một sóng nhiệt đới rời khu vực Tây Phi ngày 10 tháng 10 năm 2024. Hệ thống này mất nhiều ngày để tổ chức do chịu tác động của các điều kiện khí quyển bất lợi, trong đó có sự thay đổi về độ đứt gió và không khí khô làm hạn chế quá trình phát triển đối lưu sâu. Đến ngày 19 tháng 10, Trung tâm Bão Quốc gia Hoa Kỳ xác định hệ thống đã mạnh lên thành áp thấp nhiệt đới ở khu vực phía đông nam Bahamas và nhanh chóng chuyển thành bão nhiệt đới Oscar.
Chỉ trong ngày 19 tháng 10, Oscar trải qua giai đoạn tăng cường nhanh. Số liệu quan trắc cho thấy lúc 00 giờ UTC ngày 19 tháng 10, hệ thống còn là bão nhiệt đới với sức gió khoảng 64 km/giờ và áp suất trung tâm 1007 hPa. Đến 18 giờ UTC cùng ngày, Oscar đã đạt cấp bão cuồng phong với sức gió khoảng 129 km/giờ. Sau đó, bão tiếp tục mạnh lên và đạt cực đại với sức gió 138 km/giờ cùng áp suất trung tâm 984 hPa vào ngày 20 tháng 10.
Một đặc điểm nổi bật của Oscar là kích thước hoàn lưu rất nhỏ. Trường gió bão tập trung trong phạm vi hẹp khiến hệ thống thay đổi cường độ nhanh khi chịu tác động của môi trường xung quanh. Theo hệ thống phân loại của Tổ chức Khí tượng Thế giới, Oscar sử dụng tên trong danh sách đặt tên bão cuồng phong khu vực Bắc Đại Tây Dương, khác với hệ thống đặt tên bão của Trung Quốc và Philippines.
Tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương, các cơ quan khí tượng sử dụng những hệ thống cảnh báo riêng. Trung Quốc vận hành hệ thống cảnh báo bão nhiệt đới thông qua Cục Khí tượng Trung Quốc, trong khi Philippines sử dụng danh sách tên địa phương của Cơ quan Dịch vụ Khí quyển, Địa vật lý và Thiên văn Philippines (PAGASA) cùng các mức cảnh báo gió xoáy nhiệt đới Signal No. 1 đến Signal No. 5. Oscar không đi vào khu vực trách nhiệm cảnh báo của PAGASA và không kích hoạt bất kỳ tín hiệu cảnh báo nào tại Philippines.
Đổ bộ miền đông Cuba: Cấp 1 với sức gió 138 km/giờ gây thiệt hại lớn
Sau khi vượt qua khu vực Turks và Caicos, Oscar di chuyển về phía tây và tiến vào miền đông Cuba. Ngày 20 tháng 10 năm 2024 lúc 21 giờ 50 UTC, tâm bão đổ bộ gần Baracoa thuộc tỉnh Guantánamo với cường độ bão cấp 1. Khi đổ bộ, Oscar duy trì sức gió cực đại khoảng 130 km/giờ, gây mưa lớn, lũ lụt và sạt lở đất tại khu vực địa hình núi ven biển.
Tỉnh Guantánamo chịu ảnh hưởng nặng nhất do nằm gần khu vực tâm bão đi qua. Báo cáo thiệt hại ghi nhận hơn 14.300 ngôi nhà bị hư hỏng, cùng 56 cơ sở y tế và 150 trường học chịu tác động. Nhiều tuyến giao thông bị phá hủy do lũ và sạt lở, bao gồm 56 km đường bộ, tám tuyến cao tốc quan trọng và bảy cây cầu.
Thiệt hại về con người tại Cuba được xác nhận gồm tám trường hợp tử vong. Các cộng đồng như Imías và San Antonio del Sur từng bị chia cắt do hạ tầng giao thông bị ảnh hưởng. Mưa lớn từ Oscar cũng gây thiệt hại cho ngành nông nghiệp, với khoảng 15.000 ha cây trồng bị tác động, bao gồm cà phê, ca cao, chuối và nhiều loại rau màu.
Tác động của Oscar tại Cuba trở nên nghiêm trọng hơn do xảy ra trong thời điểm hệ thống điện quốc gia đang gặp nhiều khó khăn. Tại Guantánamo, tình trạng mất điện ảnh hưởng đến khoảng 67% hộ gia đình, đồng thời nhiều trạm bơm nước tại các khu vực bị ảnh hưởng nặng không thể vận hành trong giai đoạn đầu cứu trợ.
Suy yếu trên Cuba: Từ bão cuồng phong cấp 1 đến kết thúc ngày 22 tháng 10
Sau khi tiến sâu vào Cuba, Oscar suy yếu nhanh do ma sát với đất liền và mất nguồn cung năng lượng từ mặt biển ấm. Ngày 21 tháng 10, sức gió giảm xuống dưới ngưỡng bão cuồng phong, đưa hệ thống trở lại trạng thái bão nhiệt đới khi tiếp tục di chuyển trên khu vực Caribe.
Dữ liệu theo dõi cho thấy vào ngày 21 tháng 10, sức gió của Oscar giảm từ khoảng 120 km/giờ xuống còn dưới 100 km/giờ. Áp suất trung tâm tăng trở lại khi hoàn lưu mất tổ chức. Đến ngày 22 tháng 10 năm 2024, hệ thống suy yếu hoàn toàn và kết thúc vòng đời xoáy thuận nhiệt đới.
Chính phủ Cuba triển khai các hoạt động khôi phục tại những khu vực bị ảnh hưởng, tập trung vào sửa chữa điện, giao thông, cung cấp nước sạch và hỗ trợ y tế. Các tổ chức quốc tế phối hợp với Cuba trong kế hoạch hỗ trợ nhân đạo cho hàng trăm nghìn người chịu tác động bởi bão.
Số liệu cuối cùng về Oscar năm 2024 xác nhận đây là một bão cuồng phong cấp 1 tại Bắc Đại Tây Dương, đạt sức gió cực đại 138 km/giờ, áp suất trung tâm thấp nhất 984 hPa, đổ bộ Baracoa thuộc tỉnh Guantánamo ngày 20 tháng 10 năm 2024 và gây tám trường hợp tử vong tại Cuba.