Bão Gert 2023: Tái sinh kỳ lạ sau một tuần suy yếu giữa Đại Tây Dương
Bão nhiệt đới Gert năm 2023 là một trường hợp khí tượng đáng chú ý với hai giai đoạn phát triển riêng biệt trong vòng đời của một xoáy thuận nhiệt đới. Hệ thống đầu tiên hình thành ngày 19 tháng 8 từ sóng nhiệt đới ngoài khơi phía tây châu Phi, suy yếu thành vùng tàn dư vào cuối tháng 8 trước khi tái tổ chức. Gert đạt cường độ mạnh nhất ngày 3 tháng 9 với sức gió duy trì 92 km/h và áp suất trung tâm thấp nhất 998 hPa. Theo Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia Việt Nam, hệ thống này không thuộc khu vực theo dõi bão trên Biển Đông và không nằm trong phạm vi cảnh báo thiên tai tại Việt Nam.
Khởi nguồn từ sóng nhiệt đới châu Phi: Hành trình 17 ngày xuyên Đại Tây Dương
Theo hồ sơ khí tượng của Trung tâm Bão Quốc gia Hoa Kỳ, Gert bắt nguồn từ một sóng nhiệt đới rời bờ biển phía tây châu Phi ngày 14 tháng 8 năm 2023. Nhiễu động này di chuyển về phía tây trên Đại Tây Dương nhiệt đới và phát triển thành áp thấp nhiệt đới vào ngày 19 tháng 8 tại vị trí 14,7°B - 46,6°T.
Trong giai đoạn đầu tiên, Gert duy trì cường độ yếu với hoàn lưu chưa ổn định. Ngày 20 tháng 8, hệ thống di chuyển gần khu vực 16,7°B - 52,8°T với sức gió 61 km/h, nhưng sau đó suy yếu nhanh khi điều kiện môi trường trở nên kém thuận lợi. Từ ngày 21 đến ngày 25 tháng 8, áp thấp nhiệt đới giảm dần cường độ, với sức gió giảm xuống dưới ngưỡng bão nhiệt đới.
Đến ngày 26 tháng 8, Gert mất trạng thái xoáy thuận nhiệt đới và chuyển thành một vùng rãnh áp thấp bề mặt. Tuy nhiên, phần tàn dư của hệ thống vẫn duy trì xoáy thuận tầng thấp có thể theo dõi bằng vệ tinh. Trong nhiều ngày tiếp theo, khu vực đối lưu xung quanh trung tâm hoàn lưu tiếp tục hoạt động, tạo điều kiện cho khả năng tái phát triển.
Giai đoạn đầu của Gert cho thấy sự phức tạp trong dự báo hình thành xoáy thuận nhiệt đới. Hệ thống tồn tại trong môi trường có nhiều tương tác khí quyển, bao gồm ảnh hưởng từ các xoáy thuận nhiệt đới khác trong cùng lưu vực Đại Tây Dương. Kích thước nhỏ và cấu trúc biến đổi liên tục khiến việc xác định thời điểm tái tổ chức trở thành một thách thức đối với các mô hình dự báo.
Ngày 31 tháng 8, tàn dư của Gert tái phát triển thành xoáy thuận nhiệt đới ở phía bắc quần đảo Leeward. Đây là thời điểm mở đầu cho giai đoạn tồn tại thứ hai của hệ thống, khi hoàn lưu thấp tầng được củng cố trở lại sau gần một tuần suy yếu.
Tái sinh trên Đại Tây Dương: Đỉnh cường độ 92 km/h và áp suất 998 hPa
Sau quá trình tái tổ chức, Gert nhanh chóng lấy lại trạng thái bão nhiệt đới vào ngày 1 tháng 9 năm 2023. Khi đó, trung tâm hoàn lưu nằm gần 27,9°B - 54,8°T với sức gió duy trì 64 km/h. Hệ thống tiếp tục di chuyển trong vùng biển xa đất liền và tăng cường trong những ngày tiếp theo.
Gert đạt cường độ mạnh nhất từ 00 giờ đến 12 giờ UTC ngày 3 tháng 9. Dữ liệu quỹ đạo tốt nhất ghi nhận sức gió duy trì tối đa 92 km/h, tương đương 50 hải lý/giờ, cùng áp suất trung tâm thấp nhất 998 hPa. Vị trí đạt đỉnh của bão nằm tại 28,6°B - 53,5°T.
Việc đánh giá cường độ của Gert chủ yếu dựa trên phân tích vệ tinh khí tượng, bao gồm phương pháp Dvorak, dữ liệu ước tính cường độ tự động và các quan trắc từ vệ tinh chuyên dụng. Do hệ thống không đi qua đất liền và không có báo cáo gió bão trực tiếp từ tàu biển, các sản phẩm vệ tinh đóng vai trò quan trọng trong việc xác định cường độ.
Gert không đạt cấp bão cuồng phong do sức gió tối đa chỉ ở ngưỡng bão nhiệt đới. Tuy nhiên, quá trình suy yếu rồi tái phát triển của hệ thống cung cấp dữ liệu quan trọng cho nghiên cứu về khả năng duy trì hoàn lưu và tái tổ chức của xoáy thuận nhiệt đới trong điều kiện khí quyển thay đổi.
Trong nghiên cứu khí tượng hiện đại, những trường hợp như Gert giúp các cơ quan dự báo đánh giá tốt hơn giới hạn của mô hình số trị, đặc biệt đối với các hệ thống có vòng đời phức tạp và trải qua nhiều giai đoạn chuyển đổi trạng thái.
Tan rã trên biển xa: Dấu ấn khí tượng của Gert và bài học cho khu vực châu Á
Sau khi đạt cường độ mạnh nhất, Gert bắt đầu suy yếu khi di chuyển về phía bắc trên Đại Tây Dương. Đến ngày 4 tháng 9 năm 2023, hệ thống vẫn duy trì trạng thái bão nhiệt đới yếu với sức gió 74 km/h trước khi mất dần cấu trúc hoàn lưu.
Quá trình tan rã của Gert diễn ra sau khi hệ thống tương tác với môi trường khí quyển cận nhiệt đới. Tàn dư của bão sau đó bị xoáy thuận hậu nhiệt đới Idalia hấp thụ, đánh dấu sự kết thúc vòng đời kéo dài từ ngày 19 tháng 8 đến ngày 4 tháng 9 năm 2023.
Theo Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia Việt Nam, các nghiên cứu về những hệ thống bão ngoài khu vực Biển Đông vẫn cung cấp dữ liệu tham khảo cho việc hiểu rõ hơn về quá trình phát triển, suy yếu và chuyển đổi của xoáy thuận nhiệt đới. Theo thang cảnh báo rủi ro thiên tai của Việt Nam, việc phân tích các hệ thống khí tượng trên quy mô toàn cầu góp phần nâng cao hiểu biết về động lực khí quyển và công tác dự báo.
Dữ liệu cuối cùng ghi nhận tàn dư của Gert tại 40,5°B - 51,0°T trước khi bị Idalia hấp thụ hoàn toàn.